مقدمه

تعمیرات آبرو ناودانی سوله،       سامانه هدایت و تخلیه آب باران در سوله ها که با نام آبرو یا ناودانی شناخته می شود، یکی از اجزای به ظاهر ساده اما بسیار حیاتی در حفظ سلامت سازه، پوشش سقف، دیوارها و حتی پی و کف سازی محوطه به شمار می رود. بسیاری از آسیب های زودرس در سوله های صنعتی، انبارها و سالن های تولید، ریشه در بی توجهی به همین بخش دارد.

آب جمع شده بر روی سقف های شیب دار اگر به درستی هدایت و تخلیه نشود، به داخل سوله نفوذ می کند، باعث زنگ زدگی اسکلت، پوسیدگی ورق ها، شوره زدن دیوار، آسیب به ماشین آلات و محصولات و لغزندگی محوطه می شود. به همین دلیل شناخت دقیق ساختار آبرو، دلایل خرابی و روش های اصولی تعمیر سقف سوله برای هر مالک، بهره بردار و تیم نگهداری سوله ضروری است.

 

شناخت سامانه آبرو در سوله

آبرو به کانالی فلزی یا گاهی غیر فلزی گفته می شود که در پایین ترین لبه سقف شیب دار یا در محل اتصال دو شیب سقف به یکدیگر نصب می شود تا آب حاصل از بارش را جمع آوری کرده و به سمت لوله های قائم هدایت کند. در سوله ها به دلیل وسعت زیاد سقف و حجم بالای آب جمع شده در زمان بارش های شدید، ابعاد آبرو نسبت به ساختمان های معمولی بزرگتر است و محاسبه دقیق ظرفیت آن اهمیت دارد.

این سامانه از چند بخش اصلی تشکیل شده است. بدنه اصلی آبرو که وظیفه جمع آوری آب را دارد، تکیه گاه ها و بست های نگهدارنده که آبرو را به لبه سقف یا سازه دستک متصل می کند، درزها و محل های اتصال قطعات به یکدیگر، کف شور یا دهانه خروجی که آب را به لوله قائم می رساند و لوله های قائم که آب را تا سطح زمین یا شبکه دفع هدایت می کنند. هرگونه ضعف در هر کدام از این بخش ها می تواند کل سامانه را از کار بیندازد.

 

انواع آبروهای رایج در سوله

شناخت نوع آبرو به انتخاب روش درست تعمیر کمک می کند.

یک، آبروهای روکار لبه ای. این نوع در انتهای لبه سقف و بیرون از دیوار سوله نصب می شود. دسترسی برای بازدید و تعمیر آن آسان است و خرابی آن سریع تر دیده می شود. معمولا از ورق گالوانیزه با ضخامت بین شش دهم تا یک و نیم میلی متر ساخته می شود.

دو، آبروهای توکار یا مخفی. این نوع بین دو سقف شیب دار در محل دره یا در داخل جعبه ای که در لبه سقف تعبیه شده قرار می گیرد. از نظر زیبایی بهتر است اما تعمیر آن دشوارتر است و نشتی آن دیرتر مشخص می شود و می تواند خسارت بیشتری به عایق سقف و سقف کاذب وارد کند.

سه، آبروهای جعبه ای یا چهارگوش. این مدل به دلیل ظرفیت بالا و مقاومت خمشی بیشتر، در سوله های بزرگ صنعتی بسیار پرکاربرد است. گوشه های قائم آن محل تجمع رسوب و تنش است و نیاز به جوشکاری دقیق دارد.

چهار، آبروهای نیم گرد یا نیم دایره. این نوع به دلیل نداشتن گوشه تیز، رسوب کمتری می گیرد و جریان آب در آن روان تر است اما ساخت و نصب آن کمی پیچیده تر است.

جنس آبروها نیز متنوع است. رایج ترین جنس، ورق فولادی گالوانیزه است. در برخی موارد از ورق گالوانیزه رنگی، ورق آلومینیومی، ورق روغنی با پوشش ضد زنگ و یا ورق استیل در محیط های بسیار خورنده استفاده می شود.

 

دلایل اصلی خرابی و فرسودگی آبرو

برای تعمیر اصولی باید علت اصلی خرابی را شناخت. مهم ترین عوامل عبارتند از:

یک، گرفتگی و انباشت آلودگی. برگ درختان، گرد و غبار صنعتی، فضولات پرندگان، تکه های عایق و حتی ابزار جا مانده از زمان ساخت، به مرور در کف آبرو و به ویژه در دهانه خروجی جمع می شود. این گرفتگی باعث ماندن آب در آبرو، افزایش وزن و سرریز شدن آب به داخل سوله می شود. ماندن طولانی آب نیز باعث تسریع زنگ زدگی می شود.

دو، شیب بندی نادرست یا تغییر شیب در اثر زمان. آبرو برای حرکت آب به سمت خروجی باید شیب طولی ملایم و یکنواخت داشته باشد، معمولا بین سه تا پنج میلی متر در هر متر طول. اگر در زمان نصب شیب رعایت نشود یا بست های نگهدارنده در اثر بار برف و وزن آب خم شوند، آب در بخشی از مسیر راکد می ماند. راکد ماندن آب مساوی با شروع پوسیدگی است.

سه، پوسیدگی و زنگ زدگی. این شایع ترین علت تعویض آبرو است. ورق گالوانیزه اگر پوشش روی آن آسیب ببیند یا در محیط های دارای بخارات اسیدی و صنعتی قرار گیرد، به مرور دچار خوردگی می شود. سوراخ های ریز سوزنی در ابتدا نشتی کم ایجاد می کنند اما به سرعت بزرگ می شوند.

ادامه

چهار، شکست و باز شدن درزها و جوش ها. آبروها از قطعات دو تا شش متری تشکیل می شوند و محل اتصال آن ها با همپوشانی، پرچ، جوش یا لحیم آب بندی می شود. انبساط و انقباض حرارتی روزانه و فصلی، لرزش سوله در اثر باد و کارکرد جرثقیل سقفی، باعث وارد شدن تنش به این درزها و باز شدن آن ها می شود.

پنج، آسیب مکانیکی. سقوط شاخه درخت، تردد کارگران بر روی لبه سقف بدون رعایت احتیاط، نصب نادرست تجهیزات دیگر مانند کابل و لوله بر روی آبرو، و فشار ناشی از انباشت برف و یخ می تواند باعث دفرمه شدن، خم شدن یا پارگی آبرو شود.

شش، ضعف در طراحی اولیه. انتخاب ابعاد کوچک تر از حجم واقعی بارش منطقه، تعداد کم لوله های قائم، قطر کم لوله ها و عدم پیش بینی توری آشغال گیر، باعث می شود سامانه حتی در حالت سالم نیز جوابگو نباشد و دائما دچار سرریز شود.

 

نشانه های هشدار دهنده خرابی

بازدید دوره ای باید به دنبال این نشانه ها باشد. لکه های زنگ زدگی و تغییر رنگ ورق، جمع شدن آب و مشاهده حوضچه های کوچک بعد از گذشت چند ساعت از پایان بارش، چکه کردن آب از زیر آبرو یا از محل اتصال لوله قائم، نم زدگی و شوره بر روی دیوار زیر آبرو، رشد خزه و گیاهان کوچک در داخل کانال، بوی نم و رطوبت در داخل سوله نزدیک دیوارها، صدای شرشر غیر عادی در هنگام بارش، و خم شدن یا آویزان شدن بخشی از آبرو نسبت به خط تراز.

مراحل بازرسی تخصصی پیش از تعمیر

هرگز بدون بازرسی دقیق اقدام به تعمیر نکنید.

گام نخست، بازرسی چشمی در هوای خشک و روشن. تمام طول آبرو را از ابتدا تا انتها با دقت نگاه کنید. از نردبان یا بالابر نفربر ایمن استفاده کنید. محل های اتصال، کف آبرو و پشت بست ها را با دقت ببینید.

گام دوم، پاکسازی اولیه برای نمایان شدن عیوب. با جارو و دستکش، آلودگی های سطحی را کنار بزنید تا سوراخ های ریز دیده شود.

گام سوم، آزمون آب. پس از پاکسازی، با شلنگ آب را با فشار کم در بالاترین نقطه آبرو رها کنید و حرکت آن را تا خروجی دنبال کنید. محل هایی که آب جمع می شود نشان دهنده افت شیب است. محل هایی که چکه می کند نشان دهنده سوراخ یا درز باز است.

گام چهارم، بررسی بست ها و تکیه گاه ها. شل بودن، زنگ زدگی یا خم شدن بست ها را کنترل کنید. یک بست شل می تواند کل تراز آبرو را به هم بزند.

گام پنجم، بررسی لوله های قائم و زانویی ها. بسیاری از گرفتگی ها در زانوی اول لوله قائم اتفاق می افتد.

گام ششم، مستند سازی. محل دقیق خرابی ها را با عکس و علامت گذاری یادداشت کنید تا برآورد مصالح و زمان دقیق باشد.

 

آماده سازی های لازم پیش از شروع تعمیر

ایمنی مهم ترین بخش است. کار در ارتفاع لبه سوله خطر سقوط دارد. حتما از کمربند ایمنی متصل به نقطه ثابت، کلاه ایمنی، کفش آجدار و دستکش کار استفاده کنید. در روزهای بارانی، بادی و یخبندان کار را متوقف کنید. برق ابزارهای برقی را از نظر اتصال بدنه بررسی کنید.

محل کار را از نظر وجود کندو یا لانه پرندگان بررسی کنید.

ابزار مورد نیاز را آماده کنید. جارو سیمی، کاردک، فرچه سیمی، برس، سطل، دستمال، چکش لاستیکی، انبردست، قیچی ورق بر، دریل، دستگاه جوش و یا هویه لحیم کاری بزرگ، متر و تراز دستی.

مواد مصرفی شامل ورق گالوانیزه هم ضخامت با آبروی موجود، چسب آب بندی مخصوص فلز از نوع پلی اورتان یا پایه قیری با کیفیت، نوار درزگیر آلومینیومی با لایه قیری، پرچ سر پهن ضد زنگ، پیچ خودکار واشردار، ضد زنگ، رنگ رویه محافظ و توری آشغال گیر.

 

روش های تخصصی تعمیر

تعمیرات بسته به شدت خرابی به چند دسته تقسیم می شود.

یک، لایروبی و تمیزکاری کامل

ساده ترین و در عین حال موثرترین اقدام است. تمام برگ ها، گل و لای و رسوبات را با کاردک و فرچه خارج کنید. کف و دیواره ها را با برس سیمی تمیز کنید تا زنگ زدگی سطحی برداشته شود. دهانه خروجی و توری آن را کاملا باز کنید. این کار را حداقل دو بار در سال، یک بار پیش از شروع فصل بارش و یک بار پس از آن انجام دهید. پس از تمیزکاری، کف آبرو را با آب بشویید.

دو، آب بندی درزها و اتصالات باز شده

اگر بدنه سالم است و فقط درزها نشت می کند، نیازی به تعویض نیست. محل درز را کاملا خشک و تمیز کنید. با سمباده نرم، اطراف درز را کمی زبر کنید تا چسبندگی بهتر شود. ابتدا یک لایه چسب آب بندی پلی اورتان را به صورت یکنواخت در داخل درز بزنید. سپس نوار درزگیر آلومینیومی قیری را روی آن بچسبانید و با غلتک کوچک فشار دهید تا حباب نماند. در محل هایی که تنش حرکتی زیاد است، بهتر است علاوه بر چسب، از یک ورق پوششی کوچک با پرچ کاری نیز استفاده شود. همپوشانی ورق ها باید حداقل ده سانتی متر و در جهت جریان آب باشد.

سه، ترمیم سوراخ ها و پوسیدگی های کوچک

سوراخ های کوچک تر از یک سکه را می توان با وصله گذاری ترمیم کرد. اطراف سوراخ را تا رسیدن به فلز سالم و براق تمیز کنید. یک تکه ورق گالوانیزه بزرگتر از سوراخ به اندازه حداقل سه سانتی متر از هر طرف بزرگتر ببرید. لبه های وصله را کمی خم کنید تا تیز نباشد. پشت وصله و اطراف سوراخ را چسب آب بندی بزنید، وصله را قرار دهید و با پرچ ضد زنگ در چهار طرف محکم کنید. سپس دور تا دور وصله را مجددا با چسب آب بندی بپوشانید. برای سوراخ های بسیار ریز سوزنی، گاهی استفاده از لحیم کاری با مفتول مخصوص و روغن لحیم نیز جواب می دهد به شرطی که ورق زیاد نازک نشده باشد.

چهار، جوشکاری و تعویض بخشی

اگر بخشی از کف آبرو به طول کمتر از یک متر کاملا پوسیده باشد، بهتر است آن قطعه بریده و تعویض شود. محل برش را به صورت مستطیل منظم علامت بزنید. با قیچی ورق بر، قسمت پوسیده را جدا کنید. قطعه جدید را با دقت به همان ابعاد ببرید و با همپوشانی مناسب در محل قرار دهید. اتصال را با جوش نقطه ای یا جوش پیوسته با آمپر پایین انجام دهید تا ورق سوراخ نشود. پس از جوشکاری، گل جوش را تمیز کرده و محل جوش را با ضد زنگ و سپس رنگ محافظ بپوشانید. دقت کنید که جوشکاری در مجاورت عایق های قابل اشتعال سقف بسیار خطرناک است و باید عایق را با پتو نسوز پوشاند و کپسول آتش نشانی در دسترس باشد.

پنج، اصلاح شیب بندی

این کار نیاز به دقت دارد. با تراز دستی، شیب موجود را اندازه گیری کنید. اگر افتادگی به دلیل شل شدن بست ها باشد، بست ها را باز کرده، محل نصب را تقویت کنید و با تنظیم ارتفاع بست، شیب یکنواخت ایجاد کنید. فاصله بست ها در آبروهای سوله نباید بیشتر از نود سانتی متر باشد. در دهانه های بلند، استفاده از بست های آویز قابل تنظیم توصیه می شود. اگر سازه نگهدارنده خود خم شده باشد، باید ابتدا سازه با پروفیل کمکی تقویت شود.

شش، تعویض کامل آبرو

زمانی که بیش از چهل درصد طول آبرو دچار پوسیدگی عمیق، دفرمگی شدید یا پارگی باشد، تعمیر مقطعی مقرون به صرفه نیست. در این حالت کل مسیر را با ورق نو با ضخامت بیشتر، ترجیحا یک میلی متر به بالا و با پوشش گالوانیزه گرم عمیق تعویض کنید. در هنگام ساخت آبروی جدید، لبه بیرونی را یک خم کوچک به سمت داخل بدهید تا مقاومت لبه بیشتر شود و آب در هنگام بارش شدید به بیرون پرتاب نشود. همچنین در کف آبرو، یک شیب عرضی بسیار کم به سمت داخل ایجاد کنید تا آب کاملا تخلیه شود.

 

عایق کاری و پوشش محافظ نهایی

پس از اتمام تعمیرات فلزی، عایق کاری نهایی عمر آبرو را چند برابر می کند. داخل آبرو را با یک لایه ضد زنگ اپوکسی یا قیری پایه آب بپوشانید. سپس می توانید از پوشش های مایع آب بند کننده بر پایه اکریلیک یا پلی اورتان که لایه ای یکپارچه و بدون درز ایجاد می کنند استفاده کنید. این پوشش ها خاصیت ارتجاعی دارند و ترک ناشی از انبساط و انقباض را تحمل می کنند. لبه های بالایی آبرو که با پوشش سقف در تماس است را نیز با چسب مخصوص آب بندی کنید تا آب از پشت آبرو به داخل نفوذ نکند.

 

برنامه نگهداری پیشگیرانه

تعمیرات اضطراری همیشه پرهزینه تر از نگهداری منظم است. یک برنامه ساده اما منظم تنظیم کنید. هر شش ماه یک بار بازدید و لایروبی، هر سال یک بار کنترل شیب و محکم بودن بست ها، هر دو سال یک بار تجدید رنگ محافظ داخل آبرو، نصب توری آشغال گیر فلزی بر روی دهانه خروجی ها و تمیز کردن آن هر ماه در فصل پاییز، هرس کردن شاخه درختان نزدیک سوله، و ثبت تمام بازدیدها و تعمیرات در دفتر نگهداری سوله. در مناطق با بارش برف سنگین، پس از هر برف سنگین، برف جمع شده در آبرو را با احتیاط تخلیه کنید تا فشار بیش از حد وارد نشود.

 

اشتباهات رایج که باید از آن پرهیز کرد

استفاده از چسب آکواریوم معمولی به جای چسب مخصوص فلز و فضای باز که در برابر آفتاب و سرما دوام ندارد. استفاده از ورق سیاه بدون پوشش گالوانیزه برای وصله که در کمتر از یک سال دوباره می پوسد. پوشاندن سوراخ با قیر خالی بدون زیرسازی فلزی که در گرما شل می شود و در سرما ترک می خورد. بستن خروجی آبرو برای جلوگیری از چکه که باعث سرریز شدن و آسیب بیشتر می شود. جوشکاری با آمپر بالا که ورق را می سوزاند. و مهم تر از همه، کار کردن بدون رعایت ایمنی در ارتفاع.

 

جمع بندی

آبرو ناودانی سوله یک سامانه زنده و در معرض فرسایش دائمی است. تعمیر اصولی آن تنها چسباندن یک وصله نیست، بلکه نیاز به تشخیص درست علت، انتخاب مواد مناسب، اجرای دقیق شیب و آب بندی و در نهایت اجرای یک برنامه نگهداری منظم دارد. با رسیدگی به موقع، می توان با هزینه ای اندک از هزینه های بسیار بزرگ ناشی از نفوذ آب به داخل سالن تولید، آسیب به سازه اصلی و توقف کار جلوگیری کرد. اگر خرابی گسترده است یا سوله دارای جرثقیل سقفی و ارتفاع زیاد است، حتما از گروه فنی متخصص که تجربه کار در ارتفاع و جوشکاری ورق نازک را دارد کمک بگیرید.